Leyndardˇmar B˙landsh÷f­a

B˙landsh÷f­i 2Sagan byrjar sumari­ 1902. Dag einn rei­ Ý hla­ Ý MßvahlÝ­ ß nor­anver­u SnŠfellsnesi ungur og efnilegur jar­frŠ­ingur. Ůetta var dr. Helgi Pjeturss (1872-1949), sem hlaut sÝ­ar doktorsgrß­u Ý jar­frŠ­i ßri­ 1905, fyrstur Ýslendinga. Hann fŠr fjˇrtßn ßra pilt frß bŠnum Ý fylgd me­ sÚr, Helga Salˇmonsson, sem sÝ­ar var­ landsfrŠgur upplesari Ý RÝkis˙tvarpinu og rith÷fundur, en hann tˇk sÚr sÝ­ar nafni­ Helgi Hj÷rvar (1888-1965).B˙landsh÷f­i kortá Sveitarpilturinn ■ekkti vel til Ý Frˇ­ßrhreppi og hann mun hafa bent jar­frŠ­ingnum ß forn jar­l÷g me­ steinger­um skeljum Ý fjallinu B˙landsh÷f­a, rÚtt fyrir ofan MßvahlÝ­. Ůeir byrju­u a­ gr˙ska Ý gilinu beint fyrir ofan bŠinn MßvahlÝ­ (sjß mynd) en sÝ­ar fˇru ■eir nor­ur fyrir, upp Ý sjßlfan B˙landsh÷f­ann. Ůar me­ hˇfst rannsˇkn Helga Pjeturss ß B˙landsh÷f­a og nŠrliggjandi fj÷llum, en hÚr ger­i hann eina af sÝnum merkustu uppg÷tvunum.áB˙landsh÷f­i 1903┴ bergbr˙n B˙landsh÷f­a Ý um 130 til 150 m hŠ­ fann Helgi Pjeturss j÷kulrispur ß yfirbor­i blßgrřtismyndunarinnar, og ofar fann hann steinrunna j÷kulur­, sem var vitnisbur­ur um fyrsta j÷kulskei­ hÚr. Enn ofar fann hann setsl÷g me­ skeljaleifum, sem sřndu a­ sjßvarsta­a haf­i veri­ miklu hŠrri. Ůar ofanß kom grßgrřtishraunlag sem var j÷kulsorfi­a a­ ofan, og ■ar me­ vitneskja um anna­ j÷kulskei­. SÝ­ari aldursgreiningar hafa sřnt framß a­ hrauni­ er um 1,1 miljˇn ßra gamalt, en setl÷gun sem liggja undir eru allt a­ 1,8 miljˇn ßra. Efst fann Helgi mˇbergsfj÷llin eins og H÷f­ak˙lur, sem hafa gosi­ ß sÝ­asta j÷kulskei­i.Helgi PjeturssáEn skeljategundirnar Ý setinu gefa miklar upplřsingar um loftslag og hita sjßvar ß ■essum tÝmum. Ne­ri hlutinn ß sjßvarsetinu inniheldur skeljategundir eins og skelina j÷kultoddu Portlandia arctica sem bendir til ■ess a­ sjˇr hafi veri­ mj÷g kaldur. Efri hluti setsins Ý B˙landsh÷f­a er siltkennt, og inniheldur ■a­ n˙tÝmaskeljar eins og krŠkling, k˙skel og nßku­ung, sem hafa ■rifist Ý heitari sjˇ. ═ ■essum sjßvarsetl÷gum koma ■vÝ vel fram miklar loftslagssveiflur ß Ýs÷ld. ┴ri seinna, 1903, birti Helgi Pjeturss ni­urst÷­ur sÝnar var­andi B˙landsh÷f­a: ôOn a shelly boulderclay in the so-called Palagonite formation of Icelandö.á Helgi Hj÷rvar heilsar KjarvalGreinin kom ˙t Ý vel ■ekktu tÝmariti Jar­frŠ­afÚlags Bretlands, en Helgi var metna­argjarn, og haf­i snemma ßtta­ sig ß ■vÝ a­ ■a­ var nau­synlegt a­ kynna verk sÝn Ý hinum enskumŠlandi heimi. Fyrir hans daga h÷f­u flest jar­frŠ­irit um ═sland veri­ ß d÷nsku e­a ■řsku. Helgi teikna­i tv÷ ■versni­ til a­ skřra jar­lagaskipan, anna­ Ý fjallinu fyrir ofan MßvahlÝ­, en hitt af B˙landsh÷f­a, sem fylgir hÚr me­. ═ jar­lagasni­inu koma vel fram tvŠr mˇrenur e­a j÷kulbergsl÷g Ý gilinu fyrir ofan MßvahlÝ­.Doktor Helgi minnist sÚrstaklega ß sveitapiltinn Helga Hj÷rvar ne­anmßls Ý grein sinni Ý riti breska jar­frŠ­ifÚlagssins ßri­ 1903, og tekur fram a­ Helgi Salˇmonsson hafi fundi­ řmsar skeljar, ■ar ß me­al Portlandia arctica. Ůess ber a­ geta a­ brŠ­ur Helga Hj÷rvar voru allir mj÷g sÚrstakir menn: grßsleppubˇndinn PÚtur Hoffmann Ý Selsv÷r, Lßrus Salˇmonsson, frŠgasta l÷gga allra tÝma, og Gunnar ô┌rsusö Salˇmonsson, sterkasti ma­ur ═slands. Forspil rannsˇkna Helga Ý B˙landsh÷f­a hefur sÝna s÷gu, sem er tengt ■rˇun jar­frŠ­innar. ┴ nÝtjßndu ÷ldinni uppg÷tvu­u jar­frŠ­ingar Ýs÷ldina, a­allega vegna rannsˇkna svisslendingsins Louis Agassiz, og lengi var haldi­ a­ h˙n hef­i veri­ eitt samfellt j÷kulskei­.á MßvahlÝ­2Myndin vaf mj÷g einf÷ld: ■a­ kˇlna­i, j÷kulskj÷ldur mynda­ist yfir nor­ur og su­urhveli jar­ar, og var­i Ý langan tÝma, en svo hlřna­i og j÷kulbrei­an hopa­i. En ■essi mynd var greinilega of einf÷ld. ═ bˇk sinni ôThe Great Ice Ageö (1874) taldi skoski jar­frŠ­ingurinn James Geikie a­ Ýs÷ldin skiftist Ý fimm j÷kulskei­. ═ miklu og ˙tbreiddu riti, sem kom ˙t Ý ■remur bindum ßrin 1901 til 1909 (ôDie Alpen im Eiszeitsalterö) sřndu ■řsku jar­frŠ­ingarnir Albrecht Penck and Eduard BrŘckner framß a­ Ýs÷ldin var ekki einn samfeldur fimbulvetur, heldur skiftist h˙n Ý hlřskei­ og fj÷gur j÷kulskei­, sem ■eir skÝr­u GŘnz. Mindel, Riss og WŘrm ■a­ yngsta.á Vi­ vitum ekki hva­ Helgi Pjeturss var vel lesinn ß ■essu svi­i e­a hvort hann haf­i grei­an a­gang a­ erlendum vÝsindaritum, en alla vega vitnar hann Ý rit eldfjallafrŠ­ingsins Archibald Geikie, sem var brˇ­ir Ýsaldar-Geikie.á

Skeljar

═ framtÝ­inni munu vonandi fara fram Ýtarlegar rannsˇknir ß s÷gu jar­vÝsindanna ß ═slandi, og Úg er fullviss um a­ ■Šr munu sřna a­ Helgi Pjeturss var langt ß undan sinni samtÝ­ var­andi Ýs÷ldina. UmhŠtti dr. Helga Ý lei­angri ß ■essum tÝma er frˇ­legt a­ lesa nßnar hÚr

http://www.heimaslod.is/index.php/Blik_1969/Sumardv÷l_Dr._Helga_PÚturss#


ź SÝ­asta fŠrsla | NŠsta fŠrsla

Athugasemdir

1 identicon

KŠrar ■akkir fyrir ■ennan lŠsilega og vel framsetta pistil. Tek undir me­ greinarh÷fundi me­ a­ full ßstŠ­a er til a­ minnast brautry­jandastarfs dr. Helga Pjeturss og halda nafni hans ß lofti.

Ůorkell Gu­brandsson (IP-tala skrß­) 21.2.2010 kl. 18:32

2 Smßmynd: Jˇhannes Ragnarsson

Takk fyrir ■ennan gˇ­a pistil Haraldur.

Mig langar til a­ geta ■ess hÚr til gamans, a­ Úg er uppalinn Ý MßvahlÝ­ hjß afa mÝnum og ÷mmu, og heyr­i ■vÝ oft tala­ um skeljal÷gin sem dr. Helgi rannsaka­i. Ůegar Úg var strßkpjakkur lÚk Úg mÚr miki­ Ý klettunum umhverfis MßvahlÝ­argil, en Úg var ˇbetranlegt klifurdřr ß ■eim ßrum. N˙or­i­ fŠ Úg Ý iljarnar af ■vÝ einu a­ rifja ■essar klifurfer­ir upp Ý huganum.

Jˇhannes Ragnarsson, 21.2.2010 kl. 19:07

3 identicon

SŠll Haraldur.

á Dr. Helgi PÚturss. mun hafa veri­ frßbŠrlega skarpskyggn vÝsindama­ur ■ˇtt hann hafi ekki veri­ ˇskeikull, fremur en a­rir. Vanheilsa og fÚleysi ßsamt skilningsleysi samtÝmamanna ß hŠfileikum hans mun hafa or­i­ til ■ess a­ hann kom ekki eins miklu Ý verk Ý rannsˇknum Ý jar­frŠ­i og efni stˇ­u til. A­ loknu nßmi fˇr hann Ý mikla rannsˇknarfer­ til GrŠnlands en veiktist Ý fer­inni og ■jß­ist af svefnleysi alla Šfi sÝ­an. Hann fÚkkst vi­ rannsˇknir og t˙lkanir ß draumum og setti fram kenningu um lÝfsamband Ý alheimi, sem hann kalla­i "Hi­ mikla samband".á Hann rita­i lÝka um ■a­ sem hann kalla­i lÝfstefnu og helstefnu og taldi mannkyni­ ˇtvÝrŠtt fylgja helstefnunni. Kenningar sÝnar setti hann fram Ý ritinu Nřal, sem kom ˙t Ý nokkrum bindum. Helgi var afar vel ritfŠr og er gaman a­ lesa rit hans. FÚlag var stofna­ um kenningar hans Ý heimsfrŠ­um, FÚlag Nřalssinna, en ekki veit Úg hvort ■a­ er til enn■ß.

á á á Minningu frumkv÷­la Ý rannsˇknum ß jar­frŠ­i ═slands, manna eins og Ůorvaldar Thoroddsens Og Helga PÚturss, er ver­ugt a­ halda ß lofti og stendur ■a­ nŠst ■eim sem standa ß ÷xlum ■essarra manna. Ůß ß Úg vi­ Ýslenska jar­vÝsindamenn og samt÷k ■eirra.

á á áá Kve­ja. Ůorvaldur ┴g˙stsson.

Ůorvaldur ┴g˙stsson (IP-tala skrß­) 21.2.2010 kl. 22:38

4 identicon

A­ mÝnu ßliti er Helgi Pjeturss einn af stŠrstu risunum me­al jar­frŠ­inga ═slands. Ůa­ geisla­i gßfan og hŠfileikarnir ˙t ˙r ■essu andliti. ŮvÝ mi­ur var erfitt fyrir hann a­ stunda sÝnar rannsˇknir, vegna fjßrskorts. Mann grunar a­ ■ß hafi bara veri­ plßss fyrir einn jar­frŠ­ing ß ═slandi. Hann afkasta­i mj÷g miklu ß stuttum ferli, og hver veit hva­ hann hef­i geta­ gert ef honum hef­i veri­ veittur sß stu­ningur sem ■urfti. Saga hans sem vÝsindamanns er enn ˇskrß­.

Takk fyrir

Kve­ja

Haraldur

haraldur sigurdsson (IP-tala skrß­) 21.2.2010 kl. 23:43

5 identicon

╔g er me­ bˇk eina Ý h÷ndunum sem ber titilinn "Dr. Helgi Pjeturs og jar­frŠ­i ═slands." Undirtitill er "Barßttusaga jar­frŠ­ings Ý upphafi 20. aldar."á

Bˇkin sem er eftir Elsu G. Vilmundardˇttur, Sam˙el D. Jˇnsson og Ůorstein Ůorsteinsson kom ˙t ßri­ 2003. Bˇkin er 247 bls.

hp (IP-tala skrß­) 27.2.2010 kl. 00:03

6 identicon

╔g hef sÚ­ bˇk ■essa og bla­a­i Ý henni sk÷mmu eftir a­ h˙n kom ˙t. Satt a­ segja var­ Úg fyrir miklum vonbrig­um var­andi stutta umfj÷llun um feril Helga sem vÝsindamanns, og skilning h÷funda ß uppg÷tvunum og framl÷gum hans til Ýslenskra vÝsinda.á

Kve­ja

Haraldur

haraldur sigurdsson (IP-tala skrß­) 27.2.2010 kl. 00:43

BŠta vi­ athugasemd

Ekki er lengur hŠgt a­ skrifa athugasemdir vi­ fŠrsluna, ■ar sem tÝmam÷rk ß athugasemdir eru li­in.

Innskrßning

Ath. Vinsamlegast kveiki­ ß Javascript til a­ hefja innskrßningu.

Haf­u samband