Kvikurennsli og Upptyppingar

UpptyppingarSnemma įrs 2007 virtist allt ętla aš ganga af göflunum ķ eystra gosbeltinu į Ķslandi og fjalliš Upptyppingar var į hvers manns vörum. Ein mesta skjįlftahrina sem viš žekkjum gekk yfir svęšiš og margir töldu miklar lķkur į eldgosi. Spennan var gķfurleg, ķ fjölmišlum, ķ jaršvķsindamönnum og ekki sķst ķ jaršskorpunni. Ég žekki mann sem var bśinn aš koma sér upp flugbraut viš Upptyppinga og skildi bķl žar eftir, svo aš allt vęri ķ startholunum žegar gos byrjaši. Svona hélt žetta įfram ķ meir en eitt įr, eša žar til ķ aprķl 2008, en svo hefur dregiš śr virkni, žótt enn ķ dag skjįlfi land undir Upptyppingum og Įlftadalsdyngju. Gagnavefsjį ISORŽaš var ķ žetta sinn eins og alltaf žegar nįttśruhamfarir gerast, aš viš lęrum eitthvaš nżtt og merkilegt um jöršina okkar. Allt bendir til aš orsök skjįlftanna hafi fyrst og fremst veriš kvikuhreyfingar djśpt nišur ķ jaršskorpunni, eins og Steinunn S. Jakobsdóttir į Vešurstofunni og félagar hafa sżnt fram į. Žegar viš lķtum til baka, žį er óhętt aš segja aš Upptyppingaęvintżriš hefur minnt okkur rękilega į žį stašreynd aš mikil hluti, sennilega bróšurparturinn, af allri kviku berst ekki upp į yfirboršiš, heldur storknar nešar ķ skorpunni. Upptök   VešurstofanEldstöšvakerfi Kverkfjalla liggur til noršausturs frį Vatnajökli, alla leiš til Melrakkasléttu. Grįgrżtisdyngjur og móbergsfjöll eins og Įlftadalsdyngja og Upptyppingar hafa hlašist upp ķ žessu kerfi į ķsöld, en hafa ekki gosiš sķšan. Jaršskorpan er töluvert sprungin į žessu svęši, vegna glišnunar ķ Kverkfjallakerfinu eftir ķsöld. Jaršskorpan hér undir er į milli 30 og 35 km į žykkt. Ķ hrinuni sem byrjaši ķ febrśar 2007 og varši ķ um eitt įr męldust meir en 9000 jaršskjįlftar. Mestu hrinurnar į djśpum skjįlftum voru ķ maķ, lok jślķ, nóvember og desember įriš 2007, og eins og kortiš frį Vešurstofunni sżnir, žį fęršust upptökin til noršausturs um leiš og skjįlftarnir fęršust ofar ķ skorpunni. Stęrstu skjįlftarnir voru ašeins um 2,2 į Richter, en žótt skjįlftarnir vęru smįir, žį męldust žeir mjög vel, vegna žess aš kerfiš af jaršskjįlftamęlum er mjög žétt rišiš hér ķ grennd viš Kįrahnjśkavirkjun.  Fęrast ofarŽaš er žvķ įberandi hvaš skjįlftarnir eru litlir, langflestir undir 2,0, og žykir žaš benda til aš žeir orsakist af kvikuhreyfingum en ekki af sprungumyndunum ķ berginu. Mikiš af skjįlftunum eru dżpra en almennt gerist undir Ķslandi, eša milli 14 til 22 km undir yfirborši. Žaš var spennandi aš fylgjast meš žvķ ķ įgśst 2007 žegar upptök skjįlftanna, og vęntanlega žį hraunkvikan, mjökušust hęgt og sķgandi ofar ķ jaršskorpunni, frį meir en 17 km dżpi og upp ķ minna en 14 km. En upptök skjįlftanna fęršust ekki einungis upp į viš, heldur fluttust žau hęgt og hęgt til hlišar, frį Upptyppingum og undir Įlftadalsdyngju. Žessi hegšun bendir eindregiš til žess aš skjįlftarnir orsakist af kvikuhreyfingum, žegar kvikan streymir ķ gegnum gang eša innskot. Skjįlftar eru enn į svęšinu, en hafa ašallega veriš noršan viš Upptyppinga, nęrri Hlaupfelli, į 5 til 8 km dżpi. Rannsóknir į bergfręši eldri gosmyndana ķ Upptyppingum, geršar af Daniel F. Kelley, sżndu aš kvikan ķ eldri gosum į svęšinu į ķsöld įtti upptök sķn į milli 15 og 28 km dżpi ķ skorpunni. Žversniš og ešlisvišnįmŽannig gefur bergfręšin og skjįlftavirknin įgętt samręmi um dżpiš į uppruna kvikunnar į žessum slóšum. En grunna gosrįsin sem įšur fyrr fęrši kviku upp ķ eldfjalliš Upptyppinga ķ gegnum efri hluta jaršskorpunnar er löngu stirnuš og kólnuš, og ef kvika hefši borist upp į yfirboršiš ķ sķšustu hrinu įrin 2007 og 2008, žį hefši myndast nż eldstöš, sennilega dyngja. Jaršskjįlftafręšin hefur žvķ gefiš okkur vissa mynd af jaršskorpunni undir Upptyppingum. Nišurstöšurnar benda til žess aš nešri hluti skorpunnar, fyrir nešan um 10 km, sé fremur deigur, og einu skjįlftar sem eiga upptök sķn į meira dżpi myndist vegna streymis hraunkviku upp um nešri hluta skorpunnar. En frekari upplżsingar um nešri skorpuna hér koma śr annarri įtt. Nś hafa Arnar Mįr Vilhjįlmsson og félagar hjį ISOR lokiš skżrslu sem nefnist “Umbrotin viš Upptyppinga”, og varpar hśn nżju ljósi į gerš jaršskorpunnar hér. Žeir męldu ešlisvišnįm jaršskorpunnar į 17 km langri lķnu, sem nęr frį Heršubreišartöglum, liggur rétt noršan Upptyppinga og til Įlftadalsdyngju. Višnįmsmęlingar kanna rafleišni bergs og hafa mikiš veriš nżttar ķ jaršhitaleit. Leišni bergs er mest hįš hita žess, og einnig innri gerš, einkum er varšar magn af steindum sem innihalda vatn. En rafleišnin getur lķka veriš mjög lįg ef jaršlögin innihalda hraunkviku. Um jaršskorpuna undir Ķslandi og žykkt hennar mį frekar lesa ķ bloggi mķnu hér frį 20. janśar 2010. Myndin sem fylgir hér er śr skżrslu Arnar Mįs Vilhjįlmssonar og félaga hjį ISOR, en hśn er er žversniš af ešlisvišnįmi jaršlaganna undir Upptyppingum og nęr allt nišur į 30 km dżpi. Tvö įberandi lįrétt lįgvišnįmslög koma fram, annaš į 1-2 km dżpi en hitt į 7-13 km dżpi. Lįgvišnįmslögin eru lituš rauš eša bleik į myndinni. Undir Upptyppingum sést lįgvišnįmssśla sem gengur nišur śr nešra lįgvišnįmslaginu og nęr eins djśpt og męlingarnar skynja. Žeir hjį ISOR telja aš efri mörk lįgvišnįmslagsins séu skilin į milli haršrar jaršskorpu fyrir ofan og deigrar og heitari jaršskorpu fyrir nešan, žar sem hitinn gęti veriš į bilinu 650-800°C. Žetta er svo hįr hiti aš bergiš er mjög nęrri žvķ aš byrja aš brįšna, eša myndbreytt ķ bergtegundina amfķbólķt. Gręnu stjörnurnar til hęgri er stašsetning dżpri jaršskjįlftanna undir Upptyppingum sķšan 2007, og eru žeir nęr allir innan lįgvišnįmslagsins. Gręnu stjörnurnar meö raušum dķlum eru grunnir skjįlftar ķ efri hluta skorpunnar undir Heršubreišartöglum. Samkvęmt žessum upplżsingum er hugsanlegt aš kvika sem streymir upp śr möttli jaršar valdi jaršskjįlftunum ķ nešri hluta skorpunnar, į um 12 til 20 km dżpi. Af einhverjum įstęšum, ef til vill vegna hįrrar ešlisžyngdar kvikunnar, žį stöšvast hśn į žessu dżpi en gżs ekki. Kvikan kemst ķ flotjafnvęgi viš skorpuna ķ kring og stašnar. Žar kólnar og storknar kvikan mjög hęgt og myndar sennilega bergtegundina gabbró.Eitt merkilegt atriši sem kemur fram śr žessum rannsóknum er aš nešri hluti ķslensku skorpunnar er sennilega of heitur og mjśkur til aš brotna og mynda “venjulega” jaršskjįlfta. Skjįlftar sem myndast į miklu dżpi eru žvķ flestir af völdum kvikuhreyfinga. Hlustiš į titringinn og hįvašan ķ pķpulögnunum ķ heimilinu hjį ykkur. Rennandi vökvi getur haft hįtt.

« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Athugasemdir

1 identicon

Žarna mun gjósa, ętli žetta sé ekki sami forgrunnur og varš įšur en Skaftįreldar įttu upptök sķn samkvęmt lżsingum į žeim atburšum. Lķklegt er žó aš žetta muni taka mun lengri tķma įšur en žarna verši eldgos, heldur en atburšinir ķ Skaftįreldum.

Annars sżnist mér eldgosatoppur vera aš hefjast į Ķslandi um žessar mundir, og lķklega eru ķslendingar aš sjį fyrsta įriš į nokkura įra eša įratuga tķšum eldgosum hérna į landi.

Jón Frķmann (IP-tala skrįš) 22.2.2010 kl. 09:29

2 Smįmynd: Haraldur Siguršsson

Virkni undir Upptyppingum viršist ekki beint tengd neinni megineldstöš. Lakgagķgar voru hins vegar nįtengdir Grķmsvötnum og er kvikan sem kom upp ķ Lakagķgum sennilega komin śr kvikužró undir Grķmsvötnum. Žaš sżnir bergfręšin og einnig samtķma virkni ķ Lakagķgum og grķmsvötnum viš upphaf Skaftįrelda. Aš mķnu įliti er virknin undir Upptyppingum og Įlftadalsdyngju alveg nżtt kvikukerfi. Sjįlfsagt mun žarna gjósa ķ framtķš, en ekkert bendir til aš žaš sé alveg į nęstunni.

Haraldur Siguršsson, 22.2.2010 kl. 11:29

3 identicon

Ég ętla aš benda žér į žessa hérna bloggfęrslu hjį mér um atburši sem įttu sér staš nśna um helgina, en žaš munaši engu aš žaš fęri aš gjósa ķ Grķmsfjalli į Laugardaginn. Žaš munaši bara hįrsbreidd.

Bloggfęrslunar, fyrst er žaš višvörunin frį mér sem žś getur lesiš hérna. Sķšan er žaš śtskżring į žvķ sem geršist nśna um helgina, sś bloggfęrsla er hérna. Eldfjallajaršskjįlftinn kom mjög vel fram į mķnum jaršskjįlftamęlum. Į žvķ gat ég byggt žetta mat mitt.

Jón Frķmann (IP-tala skrįš) 22.2.2010 kl. 17:38

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband