Eru afkomendur Thule fˇlksins Ý Ammassalik?

000022074 copy═ sÝ­asta bloggi fjalla­i Úg um hvernig heill ■jˇ­flokkur af Thule fˇlki ß nor­austur GrŠnlandi hvaf ßri­ 1823. Breski skipstjˇrinn Clovering hitti tˇlf manna hˇp ■eirra ß eyju ■ar sem skilyr­i til vei­a voru best. NŠsta dag voru ■eir allir horfnir. HÚra­i­ var mannlaust ß eftir, Ý nßkvŠmlega eitt hundra­ ßr, ■ar til Danir fluttu 85 manna hˇp af Inuitum, nau­uga -- viljuga, 70 frß Ammasalik og 15 frß vestur GrŠnlandi, til Scoresbysunds og settu ß laggirnar nřja ■orpi­ Ittoqqortomiit.

Hvert fˇru ■eir, e­a dˇ stofninn hreinlega ˙t vegna sj˙kdˇma, vi­ smit frß evrˇpskum hvalf÷ngurum? Fundur ß nokkraum dau­ah˙sum (r˙stir ■ar sem mannaleifar finnast innan h˙ss, ˇgrafnar) bendir til mikilla sj˙kdˇma e­a sults.

Su­ur m÷rk ■essa svŠ­is Thule fˇlksins ß nor­austur GrŠnlandi eru eins og j÷kulveggurinn Ý Game of Thrones: nŠr algj÷rlega ˇfŠr.áá Ůetta er fjallgar­ur ˙r blßgrřti e­a g÷mlum basalt hraunl÷gum. Hann ber nafni­ Geikie Plateau, og er ■ar hvergi lendingu a­ fß. Austur oddi ß Geikie Plateau fjallgar­inum er Kap Brewster. Ůa­ beygir str÷ndin skarpt til su­urs, en samfellt hamrabelti kalla­ Blosseville str÷ndin, tekur vi­ Ý m÷rg hundru­ kÝlˇmetra til su­urs. Hvergi er lendingu a­a skjˇl a­ fß ß ■eirri str÷nd. Thule fˇlk fˇr ■ß yfirleitt lÝti­ e­a ekkert sunnar en Scoresbysund. Fˇlksflutningar fˇru fram ß sjˇnum e­a ß hafÝs, ekki yfir fj÷ll og firnindi.

Ůa­ eru samt heimildir sem sřna a­ Thulefˇlk fˇr b˙ferlum frß Scoresbysundi og alla lei­ til Ammassalik (Tasiilaq), 850 kÝlˇmetra langa lei­, og ß afkomendur ■ar Ý dag. Ůa­ var ßri­ 1884 a­ kaptainn Gustav Holm kom til Ammassalik, fyrstur evrˇpumanna, en lei­angur hans fˇr ß konubßtum (umiaq) frß vestur GrŠnlandi og fyrir su­ur odda GrŠnlands og rÚru ■eir sÝ­an up me­ nor­austur str÷ndinni ■ar til ■eir koma til Ammassalik. Ůar uppg÷tvar Holm bygg­ Inuita sem h÷f­u veri­ algj÷rlega einangra­ir frß Evrˇpum÷nnum um aldur og Švi.áá Ůetta var og haf­i lengi veri­ eina bygg­in ß allri austurstr÷nd GrŠnlands ■ar til Ittooqortomit nřlendan var stofnu­ Ý Scoresbysundi ßri­ 1924. Ůa­ kom strax Ý ljˇs a­ Ýb˙ar Ammassalik voru sÚrstŠ­ir. Ůeir h÷f­u til dŠmis ˇlÝkan frambur­ GrŠnlenskunnar.

Tr˙bo­ar setja upp b˙­ir Ý bygg­inni ßri­ 1894 og byrju­u a­ kristna fˇlki­. Einnig kemur danska stjˇrnin upp verslunardt÷­ ■a­ ßr. Ůa­ var ßri­ 1905 sem danski mannfrŠ­ingurinn William Tahlbitzer kemur til Ammassalik og dvelur yfir eitt ßr Ý ■orpinu. Ůß voru 470 Ýb˙ar ß Ammassalik svŠ­inu og nŠr allir hÚtu ■eir hei­num n÷fnum. Fˇlki­ var enn ß stein÷ldinni hva­ snertir menningu og tŠkni. Verslunarmi­st÷­ danska rÝksins og kirkjan ur­u smßtt og smßtt mi­p˙nktar ■jˇ­lÝfsins fyrir Ýb˙ana.

Tahlbitzer sřndi fram ß a­ Ý Ammassaliq rÝkir mßllřska sem er mj÷g ˇlÝk ■eirri sem rÝkir ß vestur str÷nd GrŠnlands. Tahlbitzer ger­i mj÷g merkar athuganir ß Ýb˙um og skrß­i hina řmsu ■Štti Ý menningu ■eirra. En hann tˇk lÝka myndir. HÚr me­ fylgir ein af myndum Tahlblitzers, sem er tekin af fj÷lskyldu Ý sumarb˙­um ß Kap Dan, ß su­ur enda Kulusuk eyjar. Ůa­ er angakokinn e­a galdrama­urinn Ajukutoq sem stendur hÚr fyrir mi­ju, ber a­ ofan, me­ konu sinni S÷ru til vinstri og hinni konu sinni Helenu og fimm b÷rnum ■eirra. Hßrgrei­sla kvennana, me­ stˇran topphn˙t og strengi af hvÝtum og litu­um glerperlum, er sÚrst÷k og einkennandi fyrir ■etta svŠ­i. Hn˙turinn er miki­ tÝskufyrirbŠri, sem hŠkkar konurnar og gerir ■Šr tignarlegri, eins og Ýslenski skautb˙ningurinn ger­i. Myndin er algj÷rlega klassÝsk sem listrŠn ljˇsmynd, en h˙n gefur einnig innsřn Ý horfna menningu, sem heyr­i stein÷ldinni til. Galdrakarlinn Mitsuarnianga sag­i Tahlbitzer s÷gur af fer­um forfe­ra sinna frß nor­austur GrŠnlandi og su­ur til Ammassalik, en langafi hans tˇk ■ßtt Ý ■eirri fer­, ■egar hˇpar Inuita fˇru frß Scoresbysund svŠ­inu og all lei­ su­ur til Ammassalik Ý lok ßtjandu aldar e­a Ý byrjun nÝtjßndu aldar. Sennilega sigldu ■eir ■essa lei­ ß umiaq e­a konubßtum. Tunu er GrŠnlenskt or­ sem ■ř­ir ôhin hli­inö, og vÝsar ■a­ til austur GrŠnlands, en Ýb˙ar austurstrandarinnar eru oft kalla­ir Tunumiuts. ╔g ■akka Vilhjßlmi Erni Vilhjßlmssyni fyrir a­sto­ me­ myndefni.


ź SÝ­asta fŠrsla | NŠsta fŠrsla

Athugasemdir

1 Smßmynd: Trausti Jˇnsson

Ůakka ■essa pistla Haraldur. Lauge Koch talar um ■a­ eins og sjßlfsagt mßl a­ in˙Ýtar hafi lengi ßtt b˙setu Ý kringum Kangerlussuaqfj÷r­, su­ur af Blossevillestr÷nd. Hann segir ■ß hafa einangrast frß AmmasaliksvŠ­inu um 1600 en ekki horfi­ fyrr en eftir 1800. - Hann telur lÝka a­ menn hafi frekar yfirgefi­ Nor­austurgrŠnland heldur en solti­ ■ar til bana. Landi hans, Mikkelsen, haf­i Ý lei­angri sÝnum ß ■essar slˇ­ir 1932 fundi­ fj÷lmargar h˙sar˙stir (■ar sem heitir Uttentalsund) - og Ý ■eim fj÷lm÷rg bein. Drˇ hann ■ß ßlyktun af ■vÝ a­ b˙setan hef­i enda­ illa. - En miklar sagnir voru Ý Ammassalik um hagstŠ­ar selve­islˇ­ir Ý nor­ri. - Svisslendingurinn Brandi telur a­ vi­ D°demansbugten ß Claveringeyju hafi Thulemenn a­ nor­an og Inugsukmenn a­ sunnan mŠst - ■ar taldi hann sig finna leifar beggja menningarsamfÚlaga - samtÝmis. - ┴ri­ 1828 komst danski sjˇli­sforinginn Wilhelm Graah nŠrri ■vÝ til Kap Dan (og Ammasalik) a­ sunnan - munáhugsanlega hafa sÚ­ ■anga­ - og ß lei­inni hitti hann allmarga in˙tÝta - en komst ■ˇ ekki Ý meginbygg­irnar eins og Holm meir en hßlfri ÷ld sÝ­ar. Ensk ■ř­ing af fer­arollu hans er a­gengileg ß netinu: „Narrative of an expedition to the east coast of Greenland“. Au­vita­ var a­altilgangur fer­arinnar a­ leita a­ Eystribygg­ hinni fornu - Graah taldi hins vegar vÝst a­ h˙n hef­i veri­ ■ar sem vi­ n˙ vitum a­ h˙n var - og gerir Ý vi­hengi bˇkarinnar Ýtarlega grein fyrir ■eirri sko­un sinni. In˙Ýtar af austurstr÷ndinni munu st÷ku sinnum hafa fari­ Ý kramb˙­arfer­ir su­ur fyrir Hvarf ß 19. ÷ld - til a­ nß sÚr Ý eldspřtur og ■ess hßttar. - Langir voru ■eir lei­angrar - en virtust lÝti­ mßl fyrir ■essa merku ■jˇ­ sem ŠtÝ­ haf­i nŠgan tÝma.

Trausti Jˇnsson, 24.7.2017 kl. 23:29

BŠta vi­ athugasemd

Ekki er lengur hŠgt a­ skrifa athugasemdir vi­ fŠrsluna, ■ar sem tÝmam÷rk ß athugasemdir eru li­in.

Innskrßning

Ath. Vinsamlegast kveiki­ ß Javascript til a­ hefja innskrßningu.

Haf­u samband