Gjskustrkarnir Fimmvruhlsi


Gjskustrkar Allir eir sem hafa komist nvgi vi eldgosi Fimmvruhlsi hafa teki eftir hvaanum gosinu. a er eins og tu risastrir otuhreyflar su sfellt gangi. Ttlur af glandi brinni kviku eytast 100 til 200 metra upp lofti strkunum. Hins vegar sst ekki hraun renna beint fr ggunum, heldur kemur hrauni fram rtt utan gganna. Slettur, kleprar og heitt rautt gjall sem fellur niur r gjskustrkunum hlest upp og safnast saman ar til a byrjar a renna sem mjg fi og ykkt apalhraun. Hvers vegna er ekki samfellt hraunrennsli beint fr ggunum, eins og til dmis Krflugosunum fr 1975 til 1984? Gjskustrkarnir eru bein afleiing af hu gasinnihaldi kvikunnar. Vi skulum athuga hvernig eir myndast, en v felst einn lykillinn a essu gosi. Hugsum okkur a vi sum litlum og eldtraustum kafbt niri upptkum kvikunnar. Vi byrjum me kvikunni mttlinum, um 30 km dpi undir Eyjafjallajkli. Hr fjallai g bloggi mnu um mttulin undir slandi. Mdel af gjskustrk

essu dpi er mttullinn eins og svampur, og hraunbrin ea kvikan streymir upp gegnum hann. Basalt kvikan er um 1200 stiga heit C, og leitar upp vi vegna ess a hn er dlti elislttari en mttullinn umhverfis. Fr v byrjun janar 2010 hefur kvikan safnast saman um 5 til 12 km dpi beint undir Eyjafjallajkli. ar hafa ori mrg kvikuinnskot, egar kvikan trest inn lrtt milli jarlaga og myndar lagganga. eir eru sennilega einn til fimm metrar breidd, og heildina liti er kvikukerfi arna sennilega laginu eins og jlatr, me tal greinum tfr einum stofni. a er tluvert gas kvikunni, sennilega um eitt prsent af unga hennar, en vi han rsting er gasi uppleyst kvikunni. i kannist vi gasi sem kemur fram sem blur egar i opni kampavnsflsku ea gosdrykk? drykknum er gasi undir rstingi ar til i opni flskuna, en losnar a r lingi og myndar gasblur. Einn fleygurinn af kviku skautst upp til norausturs og ni yfirbori um nttina 20. marz. ar byrjai gosi sem um 250 m lng sprunga, og allt a 15 gjskustrkar eyttu kvikunni og gasi htt loft.

Hr er mynd sem snir hegun kviku sem inniheldur gas. Lrtti sinn er a sjlfsgu dpi jarskorpunni, km. Myndin er dlti flkin fyrir sem ekki hafa stunda elisfri ea efnafri, en hn er vel ess viri a skoa nnar. Aal atrii er, a kvikan breytist algjrlega rtt ur en hn kemur upp yfirbori. dpinu er kvikan samfelldur vkvi, en egar rstingur minnkar kemur gasi t r kvikunni, fyrst sem litlar blur, en r vaxa hratt og breyta kvikunni fyrst einskonar frou, og san springa blurnar rtt ur en kvikan er kominn upp gginn, en ttist kvikan sundur og myndar glandi heitt gjall og kvikuslettur, sem eru str vi pnnukkur, strigapoka ea rmdnur. Slettugangurinn fer htt loft ur en sletur og heitt gjall fellur til jarar ggbarminum. a er enn svo heitt a egar slettur og gjall safnast saman byrjar a a renna sem hraun. Breyting kvikunnar

mynd (a) efst til vinstri sst hvernig rmml gassins (volume fraction gas) eykst fr nlli um 1,8 km dpi og upp undir 65% vi yfirbor. essi gfurlega aukning rmmli gassins er einfaldlega vegna minnkandi rstings kerfinu. egar rmmli vex, getur gasi bara fari eina tt: beint upp gosrsina og upp lofti. annig myndast gjskustrkurinn. Um lei hrapar elisyngd gosefnisins (gas pls kvika) eins og mynd (b) snir, fr um 2500 niur um 500 kg rmmeter ggbrninni essu tilfelli. Myndir (c) og (d) sna breytingar rstingi og bylgjuhraa sama mta.

essi mynd er ger fyrir kvei gasmagn, en v miur vitum vi ekki enn gasmagn kvikunnar sem gs Fimmvruhlsi, og ekki heldur hvaa gastegundir eru rkjandi. g held a CO2 s ef til vill aal gastegundin, en einnig er tluvert af SO2 og H2O. Sennilega er heildar gasmagn kvikunni um 1% af yngd. Rannsknir bergfringa og jarefnafringa munu vonandi skera r v nstunni hva gasi er miki og kvara efnasamsetningu ess.


Sasta frsla | Nsta frsla

Athugasemdir

1 Smmynd: Vilhjlmur Eyrsson

Eins og bendir er koldox aalloftegundin sem kemur upp eldgosum auk brennisteinsvetnis og brennisteinsdoxs, en hva miki koldox kemur upp mealstru slensku eldgosi eins og essu? Veit a nokkur? Og hva me Kyoto- bkunina? Og auk ess: Veit nokkur maur hva miki kodox kemur upp r hverasvum daglega tt ekkert s eldgosi? Trlega er erfitt, kannski alveg mgulegt a mla a, en af hverju er aldrei tala um etta?a er eins og Kyoto- menn viti ekki, a kodox er undirstulofttegund gufuhvolfinu fr upphafi og hefur streymt r irum jarar 4.500 milljn r. Ef ekki vru jurtalfi vri standi hr trlega svipa og Venusi.

Vilhjlmur Eyrsson, 31.3.2010 kl. 17:01

2 Smmynd: Gunnar Th. Gunnarsson

Takk fyrir strskemmtilegan og frlegan pistil

Gunnar Th. Gunnarsson, 31.3.2010 kl. 17:25

3 Smmynd: Haraldur Sigursson

J, g tla einmit a b logga um koldox fr eldgosum, en ekki alveg strax. stuttu mli: a sem eldfjllin og hverasvin gefa fr sr af CO2 er hverfandi lti mia vi mannflki. a er nokku vel mlt nna. Aal CO2 mengunin fr eldfjllum kemur fr Etnu Sikiley.

Haraldur Sigursson, 31.3.2010 kl. 17:50

4 identicon

Virkilega gott egar frimenn skrifa annig a allir geta skili, lka konur t b. Hef ekki fari alla lei, bara veri vi rlfsfellog alveg ntt a f tilfinningu fyrir hvaanum og einnig mjg frlegt a f upplsingar um hvernig hrauni kemur ekki beint fr ggnum, um hita kvikunnar og margt fleira. Takk krlega.

Kristn (IP-tala skr) 31.3.2010 kl. 20:27

5 Smmynd: IGG

Enn og aftur krar akkir fyrir afskaplega skra, skilmerkilega og frandi umfjllun um eldgos og jarfri hr.

IGG , 1.4.2010 kl. 20:05

Bta vi athugasemd

Ekki er lengur hgt a skrifa athugasemdir vi frsluna, ar sem tmamrk athugasemdir eru liin.

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Senda CCI | Hafu samband