Hįhitasvęšin og Gręnsteinn

ŽorgeirsfellHafiš žiš tekiš eftir žvķ hvaš Hafnarfjall er skrišum orpiš? Og hvaš bergiš ķ sumum fjöllunum ķ Stašarsveit į Snęfellsnesi, eins og Žorgeirsfelli, er furšulega blįgręnt?  Žessi fyrirbęri eru mjög algeng ķ blįgrżtismynduninni į Ķslandi og eiga sér eina og fremur einfalda skżringu, en hśn er ummyndun eša  myndbreyting bergsins.   Megineldstöšvar į Ķslandi eru flestar hįhitasvęši, žar sem kvikuinnskot og hiti sem leitar śt frį kvikužró undir eldfjallinu orsakar mjög virkan jaršhita. Hringrįs jaršvatns milli heitra innskota og kaldari jaršmyndana nęr yfirborši flytur hita og uppleyst efni ķ vatninu, og meš tķmanum  breytist efnasamsening bergsins af žessum sökum, og einnig gerš og tegundir steinda eša kristalla ķ berginu. GręnsteinnViš ręšum um ummyndun bergsins eša myndbreytingu.  Nęr allt bergiš į hįhitasvęšunum var basalt ķ upphafi, en eftir langvarandi breytingar ķ hįhitasvęšinu į eins til tveggja kķlómetra dżpi ummyndast basalt ķ berg sem kallast greenstone eša greenschist į mįli jaršfręšinga og mętti žżša sem gręnstein.  Ķ basalti myndast kristallar eša frumsteindir  strax og basaltiš kólnar og stiršnar śr brįšinni hraunkviku. Ķ hįhitasvęšinu eru frumsteindir basaltsins ekki ķ jafnvęgi viš nżjar ešlis- og efnafręšilegar ašstęšur,  og frumsteindir breytast ķ ašrar steindir, sem kallast sķšsteindir.  Žanig valda efnahvörf myndbreytingu og ummyndun bergsins ķ ašra bergtegund, gręnstein.  Mešal sķšsteinda er klórķt, sem myndast viš um 230oC og er gręnt į lit.  epķdótEinnig myndast steindin epķdót viš hęrri en 250oC hita, og er einnig gręn, eins og myndin sżnir.  Steinninn sem myndin er af er frį Axlarhyrnu į sunnanveršu Snęfellsnesi.  Af žessum sökum breytist svart eša dökkgrįtt basalt ķ gręnleitt metabasalt eša gręnstein viš myndbreytingu bergsins djśpt  undir hįhitasvęšinu.  Žaš er fjöldi annarra seinda sem myndast viš žessar ašstęšur, og žar ža mešal granat, sem finnst ķ gręnsteininum ķ Eyrarsveit og Stašarsveit.  En um leiš og begiš myndbreytist, žį tekur žaš ķ sig vatn og veršur veikara fyrir. Žį vešrast bergiš aušveldar į yfirborši jaršar, springur greišlega vegna įhrifa frosts, molnar og myndar miklar skrišur ķ fjöllum.  Flestar fornar og śtkulnašar megineldstöšvar ķ blįgrżtismynduninni į Ķslandi hafa oršiš fyrir miklu rofi af völdum jökla į ķsöld.  Rofiš hefur tekiš einn eša tvo kķlómetra ofan af elstöšinni og afhjśpaš rętur megineldstöšvarinnar, sem er ašallega gręnsteinn og innskotsberg, eins og gabbró og dólerķt, og stundum granófżr.

Žegar ég bloggaši hér fyrir nešan um jaršskorpuna hinn 20. janśar 2010 žį fjallaši ég lķtiš eitt um myndbreytingu bergs undir Ķslandi og hitaferilinn, eša hvernig hitinn eykst eftir žvķ sem dżpra er fariš. Myndin hér sżnir aftur hlutfalliš milli hita og dżpis ķ skorpunni, og raušu breišu lķnurnar sżna hugsanlegan hitastigul undir Ķslandi. Annar hitastigullinn į myndinni fer einmitt ķ gegnum reit į myndinni sem er merktur greenschist, eša gręnsteinn. Samkvęmt žvķ ętti hitinn į um 2 km dżpi aš vera 250 til 400oC, sem er nįkvęmlega žaš sem steindirnar af epķdót og klórķt segja okkur um gręnsteininn į Snęfellsnesi og vķšar.  Myndbreytt berg

Takiš eftir aš žar undir, į enn meira dżpi og viš hęrri hita, ętti aš vera mikiš belti af bergtegundinni amfibólķt, sem er einnig myndbreytt afbrigši af basalti.  Ef myndin er rétt, žį er amfķbólķt ein mikilvęgasta bergtegund Ķslands hvaš varšar magniš, en samt er hśn nęr algjörlega óžekkt hér į landi.  Ef til vill mun djśpborun varpa ljósi į žaš ķ framtķšinni hvort amfķbólķt er ein ašal uppistašan undir landinu.


« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Athugasemdir

1 identicon

Žaš er talsvert af svona steindum einnig ķ Vatnsnesfjall ķ Hśnažingi Vestra, en žaš er śtkulnuš megineldstöš einnig. Ķsaldarjökullinn hefur einnig skafiš ofan af žeirri eldstöš, og žrem öšrum sem eru žar saman ķ beinni lķnu žarna frį vestri til austurs.

Annars eru flekaskilin ķ Hśnažingi Vestra eitt žaš įhugaveršasta fyrirbęri sem ég veit um. Žar er um aš ręša gamla goshrygginn eins og hann var fyrir um 10 til 4 milljónum įrum sķšan. Mér finnst merkilegt aš sjį žetta, og vita til žess aš žarna hafi flekanir einu sinni veriš aš reka ķ sundur eins og žeir gera į Reykjanesinu ķ dag. Ég get žó ekki śtskżrt af hverju žessi klettalķna sem markar žessi gömlu flekaskil er žarna ennžį. Žarna verša einstaka sinnum jaršskjįlftar, ég męldi sķšasta jaršskjįlfta į žessu svęši įriš 2006, stęršin er įętluš ML1.2 og fjarlęgšin er svona 7 til 10 km frį jaršskjįlftamęlinum mķnum. Hvar žessi jaršskjįlfti varš veit ég ekki, enda er ég bara meš einn jaršskjįlftamęli ķ Hśnažingi Vestra. Ég stefni žó aš žvķ aš bęta śr žvķ meš tķš og tķma, žannig aš ég geti stašsett žessa fįu jaršskjįlfta sem verša ķ Hśnažingi Vestra.

Jón Frķmann (IP-tala skrįš) 23.2.2010 kl. 23:49

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband