Skfir og flttur me skynvilluefni?

sko_769_fir2.jpg

Skfir og flttur eru einn hluti af lfrkinu, sem vi veitum ekki mikla athygli, en er samt sem ur mjg spennandi fyrirbri margan htt. r eru oft fyrstu lfverurnar, sem nema land ungum hraunum. r gefa fr sr sru sem vinnur berginu og hjlpar til a mynda jarveg me tmanum fyrir svokallaar ri plntur. En a er magt fleira vnt varandi skfir. regnskgum Ekvador Suur Amerku vaxa skfir af tegundinni Dictyonema huaorani. Inkarnir Ekvador vita a etta er jurt, sem inniheldur skynvilluefni og efnagreiningar sna a essar skfir innihalda meal annars efnin tryptamn og psilocybin. En essi skf getur einnig gert menn nta. slenskar skfir og flttur hafa veri notaar sem litunarefni fyrir ullarr um margar aldir, en r gefa af sr dkkbrnan lit, raubrnan ea gulbrnan lit. a er oft rtt um a slenskar skfir og flttur kunni a innihalda vmuefni ea skynvilluefni (psychodelic drugs), en enginn virist hafa fjalla um hvaa tegundir af skfum er hr um a ra. a eru um 700 tegundir ekktar af skfum og flttum slandi. Sumir halda v fram a skfin umrdda s Collema Fuscovirens af slembrutt, ea Collema flaccidum (hreisturslembra). Arir telja a galdrajurtin s Parmotrema menyamyaense. r munu allar innihalda efnin bufotenin, norbufotenin, tryptophan, tryptamine og serotonin mismunandi mli.


jfurinn festur mynd

img_5522.jpg

a var hinn 26. mars 2012 a mr brust fregnir af hvalreka nrri Beruvk undir Snfellsjkli. g flti mr stainn og kom a um fjgur leyti. s g strar brhval liggja fjrunni. etta var fremur strt karldr, ef dma m af um tveggja metra lngum tittling, sem hkk utan bolnum. egar nr kom tk g eftir v a framhluti neri kjlkans hafi veri sagaur af og bli steymdi r srinu, eins og nnur mynd snir. polli rtt hj l handsgin, me rautt handfang. jfurinn hafi fltt sr brott. Brhvalstennur hafa tluvert vermti svarta markanum og eru unnar minjagripi, skartgripi og ara smgripi, lkt og flabein. egar heim kom fr g a skoa myndirnar fr hvalstrandinu. kom ljs a g hafi n jfnum tvr myndir, ar sem hann er a hlaupa brott, me frampartinn af neri kjlkanum hndum sr. etta er grhrur mealmaur stgvlum, blum vinnugalla me raua hettu, eins og myndin snir. rjturinn var fljtur a laumast brott egar vi komum a og kastar fr sr sginni poll fjrunni. img_5537.jpg

tt hvalrekinn tti sr sta inan jgarsins, sndu yfirvld hvalnum engan huga og ltu rotna sanum. arna var glata gtt tkifri til a eignast heila beinagrind af sjaldgfri hvaltegund, sem hefi veri merkilegt efni til sninga jgarinum. Ekkert hefi urt til nema a varpa netdruslu yfir hri og festa a niur nokkra mnui.

Rmum remur rum sar, byrjun ma ri 2015, var g gngu Bahrauni. rakst g hvalreka klettafjru skammt fyrir suvestan Fremribir. etta var heillegt hryggjarstykki af mjg strum hval, eins og rija myndin snir. Beinin virtust ungleg, me miki brjsk milli lia, sem hlt eim saman llum liamtum. Grindin var svo ungleg, a hundurinn Snlda vildi hvergi nrri koma a svo strum beinum. g tel a etta s hryggurinn r brhvalnum, sem rak land Breiuvk, fyrir vestan Bir. Ef svo er, hefur hann reki um 38 km lei me strndinni remur rum.img_0164.jpg


Uppruni Brexit: Strifoss Ermasundi

ncomms15101-f1.jpgBretland er a skilja vi Evrpu me Brexit essa dagana, en jarfrilegur skilnaur fr meginlandinu gerist miklu fyrr. Bretland var hluti af Evrpu margar milljnir ra. Samfeldur hryggur af kalksteini tengdi England vi Frakkland, sem loflar, flhestar og menn gengu um, fram og til baka. a eru aeins 450 sund r san kalksteinsmyndunin var rofin af hamfarafli, sem sennilega sr engan lka. fossai fram af Hvtuklettum -- the White Cliffs of Dover egar nr farvegur opnaist fr stru jkullni ar sem n er Norursjr. Sjvarml var um 100 m near en n dag, vegna ess a miki magn af vatni var bundi saldarjklinum. Farvegir eftir fli eru greinilegir botni Ermasunds, eins og myndin snir. egar flinu lauk hafi ntt landslag komi ljs, en landbr tengdi England vi Evrpu alltaf ru hvoru ar til fyrir um nu sund rum. San hefur Bretland veri eyja.


Sra sprungan Petermann jkli

petermann-crack.jpgEinn strsti jkull Grnlands er Petermann jkullinn, nlgt nyrsta odda Grnlands. Jkultungan er um 70 km lng og um 15 km brei, og fltur hafinu. ykktin snum er um 600 m syst, en um 30 til 80 m ar sem hn fltur hafinu. rin 2010 og 2012 brotnai jkullin og tvr risastrar seyjar, samtals um 388 ferkm. rku til hafs og brnuu. N er a opnast n sprunga Petermann, og ef hn opnast, losnar fr seyja sem er um 180 ferkm. a flatarmli. Sennilega myndast sprungurnar vegna ess a jkullinn er a brna nean fr, vegna ess a heitari sjr streymir inn sundi. Sennilega brotnar eyjan fr sumar, egar hafi fyrir framan Petermann verur slaust. En egar Petermann brotnar ennan htt, er htt vi a aaljkullinn skri fram meira mli ninni framt. a getur haft hr hrif sjvarml um heim allan.


Bli bletturinn

bluedot.jpgHf heimsins eru a hlna allstaar nema bla blettinum Norur Atlantshafi, rtt fyrir suvestan slands. Fyrsta myndin snir frvik fr hita hafsins fr 1900 til 2013. ll hfin sna gulan ea rauan lit, sem ir hlnun, eins og mlikvarinn undir myndinni snir. En a er ein mjg mikilvg undantekning: bli bletturinn sunnan Grnlands og slands. etta svi hafsins snir stugua og kvena klnun llum mlingum. Hnattrn hlnun er gangi, en hvernig stendur essari stabundnu klnun rtt hj okkur hafinu? Hinga til hefur veri fari me etta eins og vikvmt feimnisml, og ltt rtt meal vsindamanna og alls ekki meal almennings. En mli er grafalvarlegt, ar sem a kann a benda til a Golfstraumurinn s a hgja sr. ri 2010 stungu Dima og Lohmann upp a Golfstraumurinn hafi veri a hgja sr alla lei san um 1930. N eru nokkrir vsindamenn byrjair a kvea vi sama tn, til dmis S. Rahmsdorf (2015) fundi Reykjavk. Einn s fyrsti til a benda ann frilega mguleika a a kynni a draga r Golfstraumnum tengslum vi hnattrna hlnun var Bandarkjamaurinn Wally Broecker grein Nature ri 1980, sem bar titilinn Unpleasant surprises in the greenhouse? Golfstraumurinn er einn mikilvgasti armurinn hringrs strauma heimshafanna, en a hluta til verur essi hringrs til vegna ess a mjg kaldur, saltur og ungur sjr sekkur noran slands, steymir me botninum til suurs, og sem svrun vi v streymir heitari sjr (Golfstraumurinn) til norurs. N vi hnattrna hlnun dregur r myndun essar sjvartegundar norri og Glofstraumurinn hgir sr. etta er kenningin, en mlingar eru allt of far essu fyrirbri. Ekki reikna me a Hafr skifti sr af v heldur: eir halda sig landgrunninu.liu-2017-1cjpg.jpg

Wei Liu ofl. (2016) hafa gert mjg nkvmt lkan af hrifum af hnattrnni hlnun Golfstrauminn, sem spir um lklega hegun hans framt. Niurstaa eirra er s, a miki dragi r Golfstraumnum eftir um 200 r, eins og nnur mynd snir. etta lkan gerir r fyrir tvfldun kolsru lofthjpnum. Einingarnar fyrir rennsli Golfstraumsins eru Sverdrup (Sv), en ein Sv er ein milljn rmmetrar af sj sekndu. Vi Bjrn Erlingsson bentum essa httu tarlegri skrslu um hnattrna hlnun til Forstisruneytissins ri 2007, en fengum engin vibrg vi eirri skrslu. Jafnvel sklabrn tta sig v n dag a hegun og framt Golfstraumsins skiftir slendinga llu mli.


Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband